Studiekostenbeding

Een werkgever kan investeren in de opleiding en ontwikkeling van een werknemer. Met een studiekostenbeding kunnen afspraken worden gemaakt over terugbetaling wanneer de werknemer tijdens of kort na de opleiding vertrekt. Sinds 1 augustus 2022 is echter niet ieder studiekostenbeding meer toegestaan.

Verplichte scholing is kosteloos

Door de Wet transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden bepaalt artikel 7:611a BW dat verplichte scholing kosteloos moet worden aangeboden. Het gaat onder meer om opleidingen die noodzakelijk zijn voor het uitvoeren van de functie of die de werkgever op grond van nationaal recht, Europees recht, een cao of een regeling van een bevoegd bestuursorgaan moet verstrekken.

De Hoge Raad heeft in september 2025 verduidelijkt dat iedere opleiding die de werkgever op grond van artikel 7:611a lid 1 BW moet aanbieden omdat deze noodzakelijk is voor het werk, kosteloos moet zijn. Daaronder kunnen bijvoorbeeld vallen:

• scholing voor het werken met een nieuw systeem;

• een opleiding die noodzakelijk is binnen een verbetertraject;

• verplichte veiligheids- of vakbekwaamheidsscholing;

• een beroepsopleiding die nodig is om het overeengekomen werk te kunnen verrichten.

Niet alleen de opleidingskosten komen voor rekening van de werkgever. Ook noodzakelijke boeken, studiematerialen, examenkosten en reiskosten kunnen hieronder vallen. De opleidingstijd geldt als arbeidstijd en de scholing moet, indien mogelijk, tijdens werktijd plaatsvinden.

Nietig studiekostenbeding

Een afspraak op grond waarvan de werknemer verplichte scholingskosten moet terugbetalen of deze kosten met het salaris worden verrekend, is nietig. De werkgever kan daarop geen beroep doen, ook niet wanneer de werknemer:

• kort na afronding van de opleiding ontslag neemt;

• de opleiding niet voltooit;

• onvoldoende studieresultaten behaalt;

• tijdens de opleiding uit dienst treedt.

Dit geldt ook voor studiekostenbedingen die vóór 1 augustus 2022 zijn overeengekomen, voor zover zij betrekking hebben op verplichte scholing. De werknemer mag bovendien niet worden benadeeld omdat hij zich op deze rechten beroept.

Wanneer kan terugbetaling wel worden afgesproken?

Voor niet-verplichte scholing kan een studiekostenbeding nog steeds geldig zijn. Het kan bijvoorbeeld gaan om een opleiding die vooral is gericht op de bredere persoonlijke ontwikkeling of toekomstige loopbaan van de werknemer en niet noodzakelijk is voor de huidige functie.

Een geldig beding moet vooraf duidelijk maken:

• op welke opleiding de afspraken betrekking hebben;

• welke kosten voor terugbetaling in aanmerking komen;

• gedurende welke periode de werkgever voordeel heeft van de opleiding;

• in welke situaties terugbetaling verschuldigd wordt;

• hoe de terugbetalingsverplichting geleidelijk afneemt;

• welke financiële gevolgen het beding voor de werknemer kan hebben.

De werkgever moet de werknemer vóór aanvang van de opleiding duidelijk informeren over deze gevolgen. Ook de reden voor het einde van het dienstverband speelt een rol. Een volledige terugbetalingsverplichting kan onredelijk zijn wanneer de werkgever zelf het initiatief tot beëindiging neemt of een tijdelijk contract niet verlengt.

Beoordeling van het beding

De tekst van de overeenkomst is niet doorslaggevend. Partijen kunnen een opleiding niet enkel door een bepaling in de arbeidsovereenkomst als “niet-verplicht” aanmerken. De feitelijke noodzaak van de scholing, het initiatief, de functie-eisen en de omstandigheden rond het vertrek bepalen of terugbetaling juridisch mogelijk is.

Een tijdige beoordeling geeft werkgevers zekerheid over een rechtsgeldig beding en voorkomt dat werknemers ten onrechte met studiekosten worden geconfronteerd.