Schijnzelfstandigheid

Schijnzelfstandigheid doet zich voor wanneer iemand op papier als zelfstandig ondernemer werkt, terwijl de samenwerking juridisch de kenmerken van een arbeidsovereenkomst heeft. De gekozen contractvorm is niet beslissend. Ook een inschrijving bij de Kamer van Koophandel, btw-facturen of een overeenkomst van opdracht sluit werknemerschap niet uit.

De gevolgen kunnen voor zowel de opdrachtgever als de werkende aanzienlijk zijn.

Uitleg en kwalificatie

De beoordeling van een arbeidsrelatie bestaat uit twee stappen. Eerst wordt vastgesteld welke rechten en verplichtingen partijen zijn overeengekomen. Daarbij wordt gekeken naar de tekst van het contract, de gemaakte afspraken en de wijze waarop daaraan uitvoering is gegeven.

Vervolgens wordt beoordeeld of deze rechten en verplichtingen voldoen aan de wettelijke omschrijving van de arbeidsovereenkomst: persoonlijke arbeid, loon en werken in dienst van een werkgever.

De bedoeling om geen arbeidsovereenkomst te sluiten, speelt bij deze juridische kwalificatie geen rol. Een bepaling waarin partijen verklaren dat de werkende zelfstandig ondernemer is, voorkomt daarom geen schijnzelfstandigheid.

Beoordeling van de arbeidsrelatie

Volgens de Hoge Raad moeten alle omstandigheden in onderlinge samenhang worden beoordeeld. Daarbij kunnen de volgende negen gezichtspunten van belang zijn:

• de aard en duur van de werkzaamheden;

• de wijze waarop werkzaamheden en werktijden worden bepaald;

• de inbedding van het werk en de werkende in de organisatie;

• de verplichting om het werk persoonlijk uit te voeren;

• de wijze waarop de overeenkomst tot stand is gekomen;

• de wijze waarop de beloning wordt bepaald en betaald;

• de hoogte van de beloning;

• het commerciële risico van de werkende;

• de mate waarin de werkende zich als ondernemer gedraagt of kan gedragen.

Tussen deze gezichtspunten bestaat geen vaste rangorde. Wel kan ondernemerschap buiten de onderzochte arbeidsrelatie worden meegewogen. Hierdoor is het mogelijk dat twee personen die hetzelfde werk verrichten toch verschillend worden gekwalificeerd, bijvoorbeeld omdat slechts één van hen aantoonbaar als ondernemer actief is.

Signalen van schijnzelfstandigheid

Omstandigheden die kunnen wijzen op een arbeidsovereenkomst zijn onder meer:

• werken volgens een door de opdrachtgever vastgesteld rooster;

• structurele inzet binnen een bestaand team;

• dezelfde werkzaamheden verrichten als werknemers;

• gebruikmaken van interne systemen en bedrijfsmiddelen;

• deelname aan beoordelingen en personeelsvergaderingen;

• weinig vrijheid hebben over de werkwijze en planning;

• het werk niet daadwerkelijk door een ander mogen laten uitvoeren;

• een vaste periodieke vergoeding ontvangen;

• geen financieel of commercieel risico dragen;

• langdurig en vrijwel uitsluitend voor één opdrachtgever werken.

Daartegenover kunnen vrije tariefonderhandelingen, meerdere opdrachtgevers, eigen investeringen, acquisitie, resultaatverantwoordelijkheid, een reële vervangingsmogelijkheid en het dragen van ondernemersrisico op zelfstandigheid wijzen.

Geen enkele omstandigheid is op zichzelf beslissend.